Wat het schrijven van fictie doet voor vrouwen die hun eigen verhaal vermijden

Stel je voor: je hebt iets meegemaakt dat je niet kunt benoemen.

Niet omdat je het niet wil, maar omdat de woorden simpelweg niet komen. Elke keer dat je het probeert, voelt het alsof je een deur opent die je juist dicht wilt houden.

Voor veel vrouwen die herstellen van psychische klachten is die ervaring herkenbaar. Ze vermijden hun eigen verhaal – niet uit onwil, maar uit zelfbescherming. En precies daarom is het schrijven van fictie zo’n krachtig hulpmiddel. Want soms kun je pas praten over wat er écht doordraait als je het verpakt in een verhaal dat technisch gezien ‘niet echt’ is.

Waarom het eigen verhaal zo moeilijk is

Vrouwen die worstelen met trauma, angst of depressie, ervaren vaak een intense drempel om over hun leven te praten.

Niet omdat ze het niet durven, maar omdat het delen van een persoonlijk verhaal controle kost. Je moet het woord geven aan iets dat misschien nog niet af is. Je moet openstaan voor reacties.

En soms heb je gewoon niet de energie om uit te leggen waarom je vochtig bent gisteravond. Trauma maakt het vertellen extra lastig.

De hersenen verwerken traumatische gebeurtenissen anders dan gewone herinneringen. Ze worden niet netjes opgeslagen als een verhaal met een begin, midden en einde.

Ze blijven hangen als brokken – beelden, gelukken, lichaamssensaties. Dat maakt het lastig om het in woorden te geven, laat staan in een logische volgorde. Vrouwen die dit ervaren, voelen zich vaak ‘kapot’ of ‘niet goed genoeg’, terwijl hun hersenen gewoon op een andere manier werken. Daar komt bij dat de samenleving ons vertelt dat we sterk moeten zijn.

Dat we niet moeten klagen. Dat we het ‘gewoon even moeten doen’.

Vrouwen die worstelen met hun geestelijke gezondheid, voelen die druk extra hard. Het lijkt alsof je faalt als je zegt: “Ik kan het even niet aan.” En dus zwijg je. Je doet alsof het goed gaat. Je lacht. Je functioneert. Maar vanbinnen voelt het alsof je vastzit.

Fictie: de veilige omweg naar jezelf

En hier komt fictie om de hoek kijken. Want wanneer je een roman schrijft of een kort verhaal opstelt, hoef je niemand te vertellen dat het over jou gaat.

Je kunt een personage bedenken dat lijkt op jou. Of compleet anders is. Je kunt een wereld bouwen waarin alles mag. Geen oordeel. Geen verwachtingen.

Geen druk om ‘echt’ te zijn. Dat is precies waarom fictie zo helpt. Het creëert afstand.

Je schrijft niet over wat er met jou is gebeurd, maar over wat er met iemand anders is gebeurd. En toch voelt het bekend. Toch herken je emoties. Toch verwerk je iets.

Psychologen noemen dit ‘symbolische verwerking’: je gebruikt verhalen en metaforen om dingen te verwerken die te pijnlijk zijn om direct te benoemen. Soms is poëzie schrijven als veilige uitlaatklep een fijn alternatief als directe expressie te pijnlijk voelt. Stel: je schrijft over een vrouw die elke ochtend opbelt voor een baan die ze haat, terwijl ze eigenlijk droomt van een leven aan zee.

Misschien ben jij die vrouw. Of misschien herken je iets in haar verlangen, haar frustratie, haar angst om te veranderen. Het maakt niet uit of het ‘echt’ is.

Wat telt, is dat het raakt. En dat het een opening creëert – een klein gaatje in de muur die je rond jezelf hebt gebouwd.

Hoe fictie werkt op de hersenen

Schrijven is geen hobbyactiviteit. Het is een serieuze hersenoefening.

Wanneer je schrijft, activeer je delen van de hersenen die betrokken zijn bij planning, besluitvorming en emotieregulatie. Je dwingt jezelf om chaotische gedachten te structureren. Om te kiezen: wat komt er in het verhaal, en wat laat je weg?

Wat voelt het personage? Waarom? Die keuzes helpen je om beter te begrijpen wat jij voelt – en waarom.

Onderzoek toont aan dat creatieve activiteiten, zoals schrijven, de niveaus van dopamine en serotonine in de hersenen verhogen. Dat zijn de stoffen die zorgen voor een beter humeur en een gevoel van rust. Kortom: het schrijven van fictie maakt je letterlijk gelukkiger. Niet omdat het probleem verdwijnt, maar omdat je er grip op krijgt.

Je wordt niet langer het slachtoffer van je verhaal – je wordt de verteller. Daar komt nog iets bij: identificatie.

Wanneer je een personage bedenkt dat worstelt met angst, of schaamte, of het gevoel niet goed genoeg te zijn, herken je jezelf. Je voelt je minder alleen. En dat is enorm belangrijk voor vrouwen die hun eigen verhaal vermijden, omdat ze vaak ook het gevoel hebben dat niemand hen begrijpt.

Fictie breekt die isolement. Zelfs als het personage fictief is.

De rol van Stichting Creatief Herstel

Stichting Creatief Herstel, een Nederlandse organisatie die zich richt op vrouwen die herstellen van psychische klachten, erkent de kracht van schrijven als herstelinstrument. In hun creatieve programma’s staat zelfexpressie centraal – niet als therapie, maar als manier om via tekenen en schrijven weer grip te krijgen op je leven.

Ze bieden workshops en begeleiding aan waarin vrouwen experimenteren met poëzie, korte verhalen en andere vormen van creatief schrijven.

Wat hun aanpak bijzonder maakt, is de nadruk op veiligheid en zelfredzaamheid. Er wordt niet gevraagd om je diepste geheimen te delen. De focus ligt op het creëren van iets nieuws – iets dat van jou is, maar niet per se over jou hoeft te gaan.

Dat maakt het toegankelijk voor vrouwen die hun eigen verhaal vermijden, maar wel iets willen doen aan hun herstel. De programma’s zijn ontworpen vanuit ‘trauma-informed care’: ze rekening houden met de impact van trauma op het dagelijks leven. Dat betekent dat er ruimte is voor rust, voor fouten, voor dagen waarop je niets kunt. Geen druk. Geen deadlines. Alleen de vrijheid om te schrijven – of, als woorden nog niet komen, een collage te maken.

Conclusie

Het schrijven van fictie is geen vervanging voor therapie. Maar het is een krachtige aanvulling voor vrouwen die hun eigen verhaal vermijden.

Het biedt een veilige manier om emoties te verkennen, afstand te nemen van pijnlijke ervaringen en weer controle te voeren over je leven. Je hoeft het niet te delen.

Je hoeft het niet te publiceren. Je hoeft het alleen maar te schrijven. En misschien – heel misschien – ontdek je op een dag dat het verhaal dat je schreef, toch een beetje over jou gaat. En dat dat prima is.