Stel je voor: je hebt jarenlang een verhaal over jezelf geluisterd dat niet klopte. Een verhaal waarin je vooral ‘de zieke’ was, ‘de zwakke’, of ‘degene die het altijd verknalt’.
▶Inhoudsopgave
En op een dag besef je: dat ben ik niet. Dat is iets wat met je gebeurde. Dat verschil?
Dat is precies waar narratieve identiteitstheorie om draait. En voor vrouwen die herstellen van psychische klachten kan dit een echte gamechanger zijn.
Wat is narratieve identiteitstheorie eigenlijk?
Narratieve identiteitstheorie is een idee uit de psychologie, ontwikkeld door Michael White en David Epston.
De kern is simpel maar krachtig: wie jij bent, is geen vast iets. Het is een verhaal. En verhalen kun je herschrijven. We leven niet zomaar.
We vertellen onszelf voortdurend verhalen over wie we zijn, wat we waard zijn, en waarom dingen gebeuren. Die verhalen komen niet uit het niets.
Ze worden gevormd door onze ervaringen, door wat anderen ons vertellen, en door de cultuur waarin we leven.
Soms zijn die verhalen hoopvol. Maar vaak, zeker bij mensen die worstelen met psychische klachten, zijn het probleemverhalen. Verhalen waarin de diagnose of het lijden het middelpunt is.
Denk aan zinnen als: “Ik ben gewoon niet stabiel genoeg” of “Ik heb het altijd moeilijk gehad, dat ben ik nu eenmaal.” Die zinnen voelen als waarheid. Maar volgens de narratieve identiteitstheorie zijn het verhalen. En verhalen kun je aanpassen.
Waarom is dit zo belangrijk voor vrouwen?
Vrouwen in psychisch herstel zitten vaak in een lastige positie. Niet alleen moeten ze omgaan met hun klachten, maar ze krijgen ook te maken met maatschappelijke verwachtingen. Moeder zijn. Zijn. Functioneren. Doorzetten.
En als dat niet lukt, komt er vaak schaamte bij. Schaamte die het herstel juist moeilijker maakt.
Onderzoek laat zien dat vrouwen vaker dan mannen worden gediagnosticeerd met depressie en angststoornissen. Volgens het RIVM ervaart ongeveer 1 op de 5 vrouwen in Nederland ernstige psychische klachten in een bepaald jaar. En een aanzienlijk deel van die vrouwen heeft te maken met trauma, emotioneel misbruik of langdurige stress.
Die ervaringen knagen aan je identiteit. Ze vertellen je: “Jij bent kapot.
Jij bent te veel. Jij bent niet genoeg.” De narratieve identiteitstheorie zegt: wacht even. Die ervaringen zijn onderdeel van je verhaal, maar ze zijn niet het hele verhaal.
Er zijn ook momenten van kracht, van verbinding, van overleving. Die momenten worden vaak vergeten of onderschat.
Maar ze zijn er. En ze tellen minstens zoveel mee.
Hoe werkt herschrijven van je verhaal in de praktijk?
In de therapie, en zeker binnen een creatief herstelprogramma zoals dat van Stichting Creatief Herstel, draait het om het zichtbaar maken van die verborgen verhalen, ook wanneer je worstelt met identiteitsverlies door een burn-out.
Niet door erover te praten alsof je een casus bent, maar door het te doen. Door te schilderen, te schrijven, te bewegen, te maken. Een veelgebruikte techniek is externalisering.
Daarbij maak je van het probleem iets buiten jezelf. Je schildert je angst als een donkere wolk.
Je schrijft een brief naar je depressie. Je geeft het een naam, een vorm, een kleur. Waarom? Zo leer je schrijven over schaamte zonder verlamming.
Omdat het dan ineens anders is om er mee om te gaan. Je bent niet meer de angst. Je bent iemand die met angst leert leven. Dat klinkt als een klein verschil.
Maar het is een wereld van verschil. Een andere techniek is re-authoring, ofwel herschrijven.
Je pakt een oud verhaal — “Ik heb altijd gefaald” — en je zoekt bewijs dat het ingewikkelder is. Want ja, misschien heb je iets niet gehaald. Maar wat heb je wel gedaan?
Wat heb je geleerd? Wie was er voor je?
Door die vragen te stellen, ontstaat een rijker, eerlijker verhaal. Geen positief denken, maar een completer beeld.
Creatieve expressie als deur naar een nieuw verhaal
Stichting Creatief Herstel zet in op precies dit proces. Het gaat niet om kunst maken om mooi te zijn.
Het gaat om kunst maken om jezelf te begrijpen. Om dingen te zien die je nog niet in woorden kunt vatten. Om emoties een plek te geven zonder ze direct te hoeven verklaren.
Veel vrouwen die deelnemen aan het programma ervaren iets bijzonders: ze ontdekken kwaliteiten die ze dachten te hebben verloren. Creativiteit. Humor. Veerkracht.
Niet omdat die er niet waren, maar omdat het probleemverhaal ze had verstomd. Door te maken, door te creëren, komen die delen vanzelf weer naar boven. En hier zit de kracht van de combinatie: narratieve identiteitstheorie geeft het kader, creatieve expressie geeft de ervaring.
Samen vormen ze een manier om niet alleen te herstellen van klachten, maar om echt opnieuw verbonden te raken met wie je bent. Niet de versie die anderen van je verwachtten.
Niet de versie die de diagnose oplegde. Maar jij. In al je complexiteit.
Wat betekent dit concreet voor vrouwen in herstel?
Het betekent dat herstel niet alleen gaat over “beter worden” in de zin van minder klachten. Het gaat ook om het opnieuw claimen van je eigen verhaal.
Om te zeggen: dit is wat er gebeurde, en dit is wat ik ervan heb gemaakt.
Niet als slachtoffer, maar als iemand die het heeft doorstaan en die nu kiest wat er volgt. Het betekent ook dat je niet hoeft te wachten tot je “bent hersteld” om je leven weer te voelen als van jou. Juist in het herstelproces, in het maken, in het vertellen, in het herschrijven van je verhaal — daar begint het nieuwe verhaal al.
Stichting Creatief Herstel biedt vrouwen in Nederland een plek waar dat kan. Waar je niet hoeft uit te leggen waarom je er niet bent.
Waar je gewoon mag zijn, met al je fragmenten. En waar samen met anderen, door middel van creativiteit, een nieuw verhaal kan ontstaan. Eén dat niet perfect hoeft te zijn. Maar wel écht van jou.